Ongan, anèri veire la Marieta e lo Peire de la Sauma dins los Pireneus, a l'ostal dels parents de la Marieta.
I passèri quauques jorns e m'i regalèri.
Primièr, perque veguèri mos amics que los aimi fòrça la Marieta e lo Peire de la Sauma :)
Segond, èri amb de mond meravilhoses. Sa maire es un solelh e son paire conta tot plen de causas, rison fòrça e cosinan tras que plan :)
E enfin, faguèrem tot plen de causas, visitèrem tot plen de causas, passegèrem bravament e aquò fa de ben :)
Ne partiguèri que ploravi de daissar tot aquel mond.
Veiretz quauques fòtos de nòstras visitas culturas e de mon esportivitat... mas , abans de far d'espòrt, cal manjar e las causas que se manjan alai son originalas:
un coscós catalan :)
Un grand mercés a la Marieta, al Pèire de la Sauma per lor amistat :) e un grand mercés als parents de la Marieta per lo manjar, lo rire, l'estrambòrd e l'acuèlh :)
Lo musèu de l'estanh de Taur, aquí, tot lo mond i es anat un còp dins sa vida amb l'escòla. Ieu i anèri quand èri adolescenta e n'aviái un sovenir poscós. Alara, i tornèri, istòria de desposcar mos sovenirs e d'aprene un parelh de causas. Lo musèu es a Bosigas, vilatjòt mondialament conegut per sas ustras, que se manjas d'ustras que son pas de l'estanh de Taur, siás fòrabandit del blòg. Ieu ne mangi pas, perque las ustras, akò me fa racar.
I a tot plen de reconstitucions dins aquel musèu: un pargue d'ustras, un interior de mas (kò's pas un ostal mas l'endrech ont lo pescaire trabalha las ustras), las rets de tota mena, lo magasin (akò's pas una botiga mas ont los pescaires meton son bordel), las barcas.
Tot plen d'objèctes amb los noms de cadun e las explicas audios, amb l'accent del país e d'occitan dedins.
Quand dintras, t'explican las ustras, las taulas d'ustras, cossí fonciona aquò, cossí a evoluit. I a un film de 5 minutas que t'explica la vida de l'ustra, de la naissença a ta sièta. Sai pas que preniá tant de temps!
I a tanben d'aquariums, amb los peisses que se pòdon pescar dins l'estanh, los peisses e las autras bèstias que ne vos pòdi pas far la tièra aquí perque coneissi pas los noms.
Mas çò que m'agradèt mai, son las maquetas. I explican totas las tecnicas de pèsca que se fan sus l'estanh ( cada pesca a sa tòca, segur) e per cada tecnica, i a una maqueta. E ben , ieu aquò m'agradèt.
La fòto çai contra es una maqueta del "far bolechon", o pèsca a la traïna, que permet d'agantar los peisses pròches de la plaja: dauradas, mujols, sardas, macarèls...
Lo bolechon, aquò's lo nom del fialat.
E la traïna? Es una expression qu'ausissèm sovent en francitan a Seta "houuu, ça la traïne ça"". E ben, prenes ton pichon Sète à Dire, traité vivant et coloré du parler sétois et du pays de Thau de Raumond Covès que lo venon de tornar editar!
E legisses:
Trahin: (de l'oc. trahinar: traîner, languir): souci, mauvais sang. V. Trahiner.
e contunhas:
Trahiné(e): adj. enervé(e),bousculé(e), inquiet (ète), la peur au ventre... "Arrête de m'énervé, tu vas finir par me faire manger trahiné!"= tu vas troubler mon repas. Passer une nuit trahiné à cause de l'examen du lendemain. Faire ses courses trahinée à cause du repas à préparer.
e viras la pagina e tròbas lo vèrb "trahiner", mas avètz compres, non?
Aquí contra, aquò's la pesca amb l'arcelièra, per pescar los... arcelis, pardina! A la gròssa, l'arcelièra, es un rastèl amb una ret al cap e rastèlas los fons de l'estanh per agantar los cauquilhatges que i son. Los arcelis, en francés son les clovisses e en catalan les petxines (l'arcelièra en francés se ditz arseillère o clovissière). L'arcelièra es un otís que m'agrada, sai pas perqué. E se tornam prene nòstra bíblia setòria, qué i trobam?
Arseillère: Drague (composée d'un rateau combiné à un filet) fixée à une longue hampe, utilisée par les pêcheurs embarqués pour gratter le fond d'un canal, de l'étang, à la recherche de mourdures, de coquillages (en général des palourdes)... Existe aussi: clovissière, gagne-pain.
Quauques paginas mai luènh, aprenes que lo ganha-pan es una arcelièra sens dent, sens rastèl.
Vaquí qué veson las bèstias que seràn agantadas per lo pescaire embarcat dins son nèga-fòl, e òc, aquela barca se ditz "nèga-fòl"! Kò's una barca pichoneta pas gaire establa (d'aquí lo nom) que servís per rejónher los batèus mai importants e per pescar suls tòcs. Qu'es aquò un tòc? Es un endrech pas brica pregonf ont s'i agantan los cauquilhatges :) son dangieroses pels batèus grands, que son coma de minimontanhas al dintre de l'estanh, abans los tòcs, èran emergits, e fasián coma de plajas pichonas ont lo mond de la vila s'anava solelhar lo dimenge!
Dins la darrièra pèça del musèu, tròbas totes los que convivon sus l'estanh: , òmes, fauna e flòra. Entre molonada de causas, i a lo detalh dels aucèls, e ben ieu , aquò m'interessèt bravament, perque sabi pas jamai cossí se dison los quatre aucèls que crosi! Vos pòdi dire qu'ai fach de fòtos detalhadas e vau estudiar l'aucelum del país :)
Explican la vida de l'estanh mas tanben son economia. I a un panèl plan interessant qu'explica l'organizacion das pescaires. Te, lo vos tòrni picar que sabi qu'aquò pòt interessar los autoctòns que son pas completament al fial:
Afin d'assurer une gestion équilibrée du milieu qui permette à chacun de travailler de façon permanente, les pêcheurs de l'étang de Thau sont regroupés en une prud'homie, ou communauté de Patrons-Pêcheurs.
Les prud'homies de Patrons-Pêcheurs qui n'existent qu'en Méditerranée, sont des institutions très anciennes. Elles ont pour origine les confréries de Saint-Pierre, connues depuis le Xè siècle.
Les prud'hommes exercent une fonction de surveillance et de police. Ils sont assermentés et autorisés à verbaliser les infractions. D'autre part, les prud'hommes sont des juges qui peuvent se constituer en tribunal des pêches. Les jugements qu'ils rendent sont sans appel. (articles 17 et 23 du décret-loi du 19 novembre 1859).
Tous les trois ans, le premier dimanche de la première quinzaine du mois de décembre (ou le lendemain de Noël) dans chacun des quatre principaux ports de l'Étang (Marseillan, Mèze, Bouzigues et Sète-Etang), les Patrons Pêcheurs de la communauté procèdent à l'élection d'un Prud'homme.
Est également élu un Prud'homme Major (ou premier prud'homme), qui a pour charge de régler les problèmes généraux de l'Étang.
De fait que le nombre des postes de pêche aux filets fixes est relativement limité, et que la situation particulière de chacun des postes est plus ou moins intéressante, leur attribution fait l'objet d'un tirage au sort. Chaque poste est attribué pour la durée de un an.
Pendent una orada, mercés al musèu, serà l'imersion dins l'estanh de Taur, sa vida sauvatja, cultivada e economica. 3€ la dintrada, cal pas trantalhar :)
De notar, que lo musèu aculhís una mostra temporària, fins a la fin de septembre de 2010, i a una mòstra sus l'autbòi lengadocian , de pas mancar!!
E aprèp la visita, podètz anar manjar totas las bèstias qu'avètz vistas que i a tot plen de restaurants totes plan bons... en mai de la vista!
A la debuta del mes de Julh, anèri a Lion per veire la mòstra retrospectiva de Ben. Cronica fotografica d'una jornada solelhosa...
Arribèri a la gara de Lion a 08h45, crompèri una bilheta "toteslostransportspublicslionesesper4,70€" e a 09h30, èri a l'Ofici de Torisme sus la plaça Bellecour:
Dialòg:
- Bonjorn, soi a Lion per la jornada, soi venguda veire la mòstra de Ben, e ne vòli profechar per visitar.
- ben tiratz tot drech e montatz a Forvièra
- ok, what else?
- aprèp davalatz e podètz visitar aquí ( en me mostrant sus la mapa). Puèi visitaretz la mòstra de Ben, puèi faretz lo torn del pargue puèi prendretz vòstre trin a 8h.
- ok, et le truc des Canuts? ( soi totjorn plan precisa...)
- Ah oui mais ça c'est de l'autre côté, vouzaurez paltemps de tout faire!
T'ocupes pas!
Zo, fai tirar amb dins la man la mapa de Lion pels toristas! Lo maraton comença Fai caufar l'aparelh e las sabatas.
Arribèri al funicular que monta a Forvièra. Puta aquò monta grèu!
Pas lo temps d'aver la petòcha que siás ja arribat amont:
Vos fa pas mal al copet aquesta fòto?
Dintras dins la baselica, visitas, fas 4 fòtos, sortisses, agachas lo panorama, fas 4 fòtos, tòrnas dintrar, sortisses, montas, davalas, akò's bèl! Puèi agachas ta mapa pel torista e veses qu'a costat de la baselica i a de causas de veire!
Zo! Davalas de la còla tranquilona, akò davala fòrt e aquí ton instinct fenhantàs te ditz "Se davalas e que te siás enganada, te caldrà tornar montar. Agacha la mapa, sosca, e dins lo dobte, monta". Agachèri la mapa, comprenguèri pas, alara montèri, perque aimi melhor m'enganar en montar qu'en davalar. Es una filosofia de vida. Puèi trobèri los panèus que me menèron als teatres gallo-romans. Tarrible.
Puèi seguiguèri los panèus per toristas que disián "panorama sai pas de qué", e aquí camina que caminaràs, faguèri lo torn de Forvièra, en quilometres deu correspondre a la coa de taps que i deviá aver a la meteissa ora pel famós tunèl jos Forvièra que i a totjorn de taps segon Radio Trafic. Arribèri que i aviá tot plen d'imòbles, èra akò lo panorama? L'engana. Bon, finala arribèri per l'autre costat e lo panorama, lo veguèri pas que los arbres avián crescut, l'engana total. Caminèri 5 km al solelh per veire la glèisa de mai luènh:
Pro de Forvièra! Davali en vila! E seguissi lo conselh de la femna de l'Ofici de Torisme, preni pas lo funicular, preni l'escalièr. oaf oaf oaf.
Davalas. De quilomètres d'escalièrs que davalan. E quand acabas al cap de 20 minutas a davalar d'escalièrs - Sant Botelh, prega per ieu- arribas a la "Montée des Carmes déchaussées" e ton instinct fenhantàs te ditz "marca mal aquel nom" e aquí, pensavas d'aver acabat amb los escalièrs, e ben non! :
Sant Botelh, tòrna pregar per ieu.
E aquí lo comprenes lo nom de la carrièra, s'èran descauçadas las monjas, es perque al cap d'un moment, te fan mal las sabatas. Pausas lo cuol pel sòl, agachas lo panorama, lèvas las sabatas, aquò comença de pudir dins ta sabata quechua. Fa pas res, i a pas degun a despart d'un jogaire que fa córrer son yorkshire.
Davalas, encara e totjorn, te dises que lo temps de davalada es inversament proporcional al temps de montada e arribas a çò que dison "le vieux Lyon". E la primièra carrièra que veses es la rue de la juiverie, e i vas, perque o sabes que los barris ont i aguèt de josieus valon lo còp d'uèlh ( akò o sabi perque visitèri Venècia e Pesenàs). E aquí, prenes ta mapa per toristas, perque es plan facha ta mapa per toristas: per cada carrièra , t'explican çò que i a de veire e a quin numero, exemple: "5, carrièra de la Còsta: cort e faciada" e aquí comencèri de butar totas las pòrtas que poguèri butar. Precisi "que poguèri butar", perque es plan de dire que la cort es polida mas se la pòrta es tancada, la pòs pas veire la cort e aquò's tras que frustrant :D Mas compreni tanben que lo mond que demòran dins un imòble aguèsson drech a son digicòdi. e a un pauc de patz sens aver tota la toristalha dins sa coreta. Mas quand capitas de dintrar, e ben te regalas:
Sai pas se çò que m'agradèt mai es lo potz, la pòrta,
l'arbrilhon penchenat o la bicicleta jauna coma diriá Regina.
Leiçon d'anglés:
Where is the cat?
The cat is at the window. Find it!
Me regalèri de passejar dins lo barri de Sant Joan, caminèri, prenguèri carrierona per carrierona e cerquèri las trabolas. Las traboules son de passatges interiors d'una carrièra a l'autra. Coma es pas de bon explicar, vos ai fach una videoneta! Pas d'astre, ieu qu'aviái pas vist degun fins ara, quand faguèri la video, i aviá lo bus del 3en atge de Gruissan.... Fa pas res. Agachatz la video fins a la fin, veiretz çò qu'es d'èsser ieu.
Daissèri lo Vieux Lyon (pas res de veire amb una faula de Lafontaine) un pauc trista, mas me caliá veire la seguida...
E passèri Saone per anar dins un barri que m'agradèt pas brica, ricàs, plen de botigas, ont i a la Comuna e l'Opera fach per Joan Nouvel.
Alara, tornèri prene ma mapa per toristas, prenguèri lo mètro perque aviái ja plan caminat, e montèri a la Croix-Rousse, lo barri das Canuts. E lo barri m'agradèt bravament! Un barri quilhat, popular, agradiu. E volguèri veire la paret das Canuts qu'èra pas sus ma mapa pels toristas. Seguiguèri los panèus per las autòs. E camina que caminaràs, un còp de mai. Puèi m'arrestèri, confla de caminar "mas ont es aquela puta de paret!?!?" E me virèri e te la vaquí!
i demorèri un moment, bocabadada, dabans aquel engana-vista gigantàs :)))
Puèi anèri a l'ostal das CAnuts qu'es una botiga e un musèu
me passionèt pas, que l'istòria la coneissi pas gaire e mai que mai aviái taleeeeeeeent.
14h: dinni.
Puèi, daissi la Croix Rousse en bus e m'encamini cap a la modernitat e arribi a la tòca d'aquel viatge:
Mas de la mòstra de Ben, ne vos parlarai un autre jorn :))) (o pas, veirem)
Aprèp la mòstra, anèri al pargue de la Tèsta d'Aur
me jaguèri dins l'èrba, qu'aviái besonh de me pausar aprèp aquela jornada plan completa e per plorar un pauc totjorn per aquela puta d'istòria d'amor garrèla
Èri a plorar doçament, sola sus l'èrba, quand me venguèt dragar un polit antilhés amb de rastas e l'accent creòl. Es Dieu o lo Diable que me lo mandèt aquel?
L'ivèrn passat, la Pomponeta me demandèt se voliái far de bicicleta amb ela, una escorreguda de quauques jorns pendent l'estiu. Ieu, tònia entre las tònias, m'estrambordèri, inocentassa que soi.
- A òoooooòc!!! Mas ont?
- Sai pas, en Losera.
- En Losera??? Mas siás capboooorda, akò monta e davala de longa! Vòs pas far Belgica puslèu? Coneissi pas Belgica, dison qu'es polit. Vòs pas Belgica?
- Non, es tròp luènh, e manjaràs pas que de fritas.
- Ben lo Canal de Riquet?
- A non, l'ai ja fach.
- Ben lo Canal de Riquet de l'autre costat de Tolosa a Bordèu.
- Aquò se ditz lo Canal Lateral de Garona.
E vaquí, aquò èra decidit!
Pomponeta organizèt tot, perque es una motivada de la vida e que ieu soi una brandaira de la vida e faguèt lo programa: un seissantenat de km per jorn. Los dets dins lo nas! (e la sèla dins lo cuol).
E, ieu, fièra coma Artaban, de dire a tot lo mond "òu, vau far Tolosa-Bordèu en bi-ci-cle-ta"
Prenguèrem lo trin un matin de julh a 6h a Seta. La nuèch aviái agut 38.5º de febre, perque l'espòrt, e ben aquò m'angoissa.
A 8h30 eriam dabans Matabiau la gara de Tolosa. Un brieu mai tard, eriam dabans los ponts bessons a cercar quina pista ciclabla nos caliá prene. Plan solid, prenguèrem pas la que caliá. Puèi, demandèrem e zo, i eriam. En abans pedala que pedalaràs fins a Moissac, 67km mai luènh. En teoria.
Dinnèrem dabans la gara mi-ti-ca de Dieupentale, que sonque de veire la gara de Dieupentale, e ben ieu aquò me bastava:
E ben, aquò's agradiu que i cresiái pas. Lo pè. Pedalas, avanças, tot es planièr, siás a l'ombreta, pas d'autò, pas de bruch, de prats, d'ostals, de biciclistas, de caminaires. Lo pè complet.
MAS. Pensatz plan que i a un "mas" dins l'istòria. Mas, entre Montech e Moissac, quand as ja fach 40 km, e ben son de linhas drechas loooooooongas. Bon, aquò passa.
MAS. Pensatz plan que i a un "mas" de mai dins l'istòria. Sus aquelas linhas drechas looooooongas, e ben, aviam lo vent en contra. E aquò's l'orror, la depression, la mòrt absoluda de tas cueissòtas, de tos genolhs e de ta futura carrièra de ciclista.
Un còp a Moissac, tròba lo camping qu'es al tron de Dieu, fai las crompas, visita l'abadiá :) e, amb tos 80 km dins las patas e dins lo cuol (oè, o cal plan dire, la bicicleta, aquò fa mal al cuol, lo mond o sabon pas), sopas:
e dormisses
O pas. Que clukèri pas de la nuèch, qu'aviái de febre tornarmai e mai que mai una dolor de cuèissas que me ramentava una dolor afrosa de l'estiu passat...
E demandi a Pomponeta "e se pòdi pas pedalar deman?" responsa: "e ben, prendràs lo trin". Rai...
Perque, la causa bona del canal de Lateral es que tot de long, pòs fugir e prene lo trin.
L'endeman de matin, èri la primièra de lèsta e Pomponeta me bramèt dessús en dire qu'aquò se fasiá pas de far secar son sosten sus la bicicleta:
(precisi qu'es lo sosten-pas-polit-per-far-desport, los de la vida vidanta son polits)
E pedala que pedalaràs. Aqueste tròç aprèp Moissac m'agradèt plan mai que lo tròç entre Tolosa e Moissac. Mas aviái pas de chuc, e pedalavi mas avançavi pas. Alara diguèri a Pomponeta que prendriái lo trin a Agen.
Mas La Jefa que fasiá de coach telefonic e que compatissiá amb ieu nos diguèt que i aviá una gara plan abans Agen a Valéncia d'Agen. Youhouuuuuuuu. E daissèri Pomponeta partir sola que contunhèt e que faguèt en una jornada 100 km... es una esportiva Pomponeta.
A Valéncia d'Agen, me calguèt passar la passarèla en bicicleta, e aquò's d'espòrt.
Un jorn que serai de marrida umor me caldrà far un pòst amb Pomponeta sus la manca d'ajuda de la sncf per prene lo trin en bicicleta. Que cal èsser plan motivat per prene lo trin amb una bicicleta.
Mon viatge Valéncia d'agen-Seta foguèt quasi iniciatic... amb 3 cambiaments.
E quand ma maire me venguèt quèrre a la gara a Seta 3 jorns abans l'ora prevista, plena d'amor per sa progenitura, me diguèt:
Me vaquí tornada. Vos ai preparat tot plen de pòsts sus mas vacanças e las causas qu'ai visitadas amb de rubricas culturalas, esportivas e exoticas : Avairon, Tarn e Catalonha :P
Ara, cal tornar a l'escòla, e sabètz qué? aimi melhor me passejar e prene de fòtos :)
